FAT ve SAT Neden Hayati Önem Taşır?
Yeni bir sıcak pres veya CNC makinası satın alındığında teslim anındaki kontroller, ileride yaşanacak üretim kayıplarını ve garanti anlaşmazlıklarını önlemenin tek güvencesidir. FAT (Factory Acceptance Test – Fabrikada Kabul Testi) makinanın üretici tesisinde, SAT (Site Acceptance Test – Sahada Kabul Testi) ise sizin üretim alanınızda yapılır. İkisi birlikte, makinanın kontrat şartlarını karşıladığını belgesel olarak kanıtlar.
FAT: Üretici Tesisinde Yapılacak Kontroller
FAT sırasında makinanın sizin üretim koşullarınızı simüle etmesi beklenir. Sıcak pres makinaları için aşağıdaki kontroller FAT kapsamına alınmalıdır:
Hydraulik Sistem Testleri
- Nominal basınç testi: Kontraktta belirtilen maksimum basınca ulaşabilme, basıncı 10 dakika boyunca ±%2 toleransla tutabilme
- Sızıntı kontrolü: Hydraulik bağlantılar, silindir contaları ve manifold. Nominal basınçta 15 dakika statik tutulurken görsel inceleme
- Basınç düşümü testi: Pompayı kapattıktan sonra 5 dakikada izin verilen maksimum basınç düşümü (genellikle <%5)
Isıl Sistem Testleri
- Sıcaklık homojenliği: Tabla 9 noktasından ölçülür (köşeler + orta + kenarlar). İdeal: maksimum ±3°C sapma. Üretici genellikle ±5°C garantisi verir; kontrata bunu yazın
- Isınma süresi: Oda sıcaklığından 120°C’ye ne kadar sürede ulaşıyor? (30-45 dakika tipik)
- Sıcaklık stabilitesi: Nominal sıcaklığa ulaştıktan sonra 30 dakika boyunca ±2°C içinde kalabilme
Mekanik Kontroller
- Tabla paralellik ölçümü: Üst ve alt tabla arası mesafe, tam kapandığında 4 köşede eşit olmalı. Tolerans genellikle 0,1-0,2 mm/m
- Kapak açma/kapama hızı ve darbesi: Tablalar tam kapanırken şok yüklemesi olmamalı
- Güvenlik devre testi: Acil stop, kapak sensörleri, aşırı basınç emniyet valfi
Elektrik ve Kontrol Sistemi
- HMI üzerindeki tüm parametreler Türkçe mi? (ihraç edilen makinalar için önemli)
- Alarm kodları ve anlamları dökümante edilmiş mi?
- PLC yedek programı teslim edildi mi?
SAT: Kendi Atölyenizde Yapılacak Kontroller
SAT, FAT’ın tekrarı değildir. Makina sizin koşullarınızda çalışıyor mu sorusunu yanıtlar. Taşıma ve kurulum sırasında oluşabilecek sorunlar da bu aşamada ortaya çıkar.
Kurulum Doğrulama
- Zemin montajı ve hizalama (nivelman kontrolü)
- Güç bağlantısı voltaj ve faz kontrolü
- Hydraulik yağ dolum seviyesi ve tipi
- Tüm nakliye emniyet parçalarının söküldüğü teyidi
Proses Doğrulama
SAT’ın en kritik kısmı budur. Gerçek ürünlerinizle ve gerçek tutkalınızla üretim yapın:
- İlk 20 panel üretimi — her birini ölçün ve kaydedin
- Beklenen presleme süresi-sıcaklık kombinasyonunda fire oranı nedir?
- Tabla sıcaklığı homojenliği FAT değerleriyle tutarlı mı?
Operatör Eğitimi Belgesi
SAT’ta operatörlerin temel operasyon, alarm yönetimi ve acil durumda makinayı güvenli şekilde durdurma eğitimi aldığını belgeleyin. İmzalı bir eğitim formu hem garanti süreci hem de iş güvenliği açısından gereklidir.
30-60-90 Gün Doğrulama Planı
SAT sonrası imzalama, sorunların bittiği anlamına gelmez. Aşağıdaki takvim, uzun vadeli stabiliteyi güvence altına alır:
| Dönem | Kontrol Edilen | Sorumlu |
|---|---|---|
| 30. Gün | Hydraulik yağ seviyesi ve rengi, ilk filtre değişimi, OEE ve fire oranı bazlama | Bakım + Kalite |
| 60. Gün | Tabla paralellik tekrar ölçümü, ısıl homojenlik spot kontrolü, alarm geçmişi incelemesi | Bakım |
| 90. Gün | OEE’nin SAT bazlama değeriyle karşılaştırılması, açık garanti konularının kapatılması | Üretim + Satın Alma |
FAT/SAT Sırasında Yapılan Yaygın Hatalar
- Test sırasında gerçek ürün kullanmamak: “Genel” test malzemesiyle FAT yapmak, kendi ürünlerinizde sorun çıkmasını engellemez
- Kabul kriterlerini kontrata yazmamak: Sıcaklık homojenliği ±10°C mi ±3°C mi? Kontrata girmezse tartışma konusu olur
- SAT’ı aceleye getirmek: Makina teslim günü SAT imzalamak için baskı hissedilir; ancak proses doğrulama 2-3 gün sürebilir
- Elektrik ve PLC belgelerini teslim almamak: Üretici kapandıktan ya da değişiklik yaptıktan sonra bu belgelere ihtiyaç duyulur
Sık Sorulan Sorular
FAT’ta başarısız bir test olursa ne olur?
Kontrata “FAT başarısız olursa teslim ertelenir ve üretici kendi masrafıyla düzeltir” maddesi eklenmelidir. Bu olmazsa makina gönderilir, siz sahada sorunla uğraşırsınız.
Tabla paralellik ölçümü için özel ekipman gerekiyor mu?
Dial gauge (saat komparatör) ve granit referans düzlemi yeterlidir. Makine üreticisinden ölçüm protokolünü yazılı isteyin.
SAT belgesi imzalanmadan makine üretime alınabilir mi?
Teknik olarak mümkündür ama önerilmez. SAT imzası, garanti taleplerinde referans belgesi olarak kullanılır. İmzasız üretime geçilirse garanti kapsamı tartışmalı hale gelebilir.
Yurt dışından ithal edilen presler için FAT nasıl yapılır?
Video FAT (uzaktan izleme) giderek yaygınlaşmaktadır; ancak kritik ölçümler (tabla paralellik, sıcaklık homojenliği) için yetkili bir teknik temsilcinin yerinde bulunması tercih edilmelidir.